​De Argentijns-Spaanse schrijver Andrés Neuman heeft met ‘Hechten’ een novelle geschreven als een ode aan het beginnende vaderschap. In 2022 is het gepubliceerd om vervolgens vertaald door Pieter Lamberts in 2023 uitgegeven te worden door Spectrum in Nederland. Het is een intiem portret van het prille vaderschap wat Neuman in korte poëtische fragmenten onderzoekt. 

“Wanneer ik naar je kijk, is het net of ik mezelf begrijp. De wonderen lagen voor het grijpen. De grootste geheimen waren beschikbaar.”
​
Soms weet ik niet welk boek ik als volgende wil lezen, te veel keuze en heel veel twijfel. Voor deze twijfelmomenten liggen er in mijn kast een aantal cadeautjes, boeken die ingepakt zijn en waarvan ik niet meer weet welke erin zit. Zo ook het boek ‘Hechten’ van Andrés Neuman. Toen ik dit boek uitpakt en onderzocht wat er op de achterkant stond was ik niet direct enthousiast. Soms pak je een boek dat helemaal bij je past op dat moment en soms pak je een boek dat confronteert. Op deze zondagavond viel dit boek in die tweede categorie. 

Het boek heeft mij echter verrast. Er wordt veel geschreven over het moederschap, de magie van het moederschap, de lasten en liefde, de verbinding tussen moeders en dochters. Het vaderschap, zeker het prille vaderschap, wordt echter weinig belicht in de literatuur. Vaderschapsportretten in de literatuur tonen daarnaast vaak een afstandelijke figuur, die pas later in het leven van het kind een grotere rol speelt. “Wat fijn, mijn jongen, dat we tegelijk beginnen te zijn wat we zullen zijn.”
Daar komt met deze novelle van Andrés Neuman verandering in. Hij plaatst zijn reflecties in een bredere literaire traditie die zich steeds vaker richt op het vaderschap, niet als bijrol, maar als existentiële hoofdkwestie. In deze nieuwe stroming wordt vaderschap niet alleen onderzocht vanuit plicht en afstand, maar juist vanuit liefde, angst, ontregeling en diepe verbondenheid.

Neuman heeft gedurende de zwangerschap en eerste maanden van zijn pasgeboren zoon een intiem portret weten te schetsen van het vaderschap. “Ik was zo bang voor jouw komst, jongen, dat ik dan mezelf weer zou tegenkomen. Ik hoop dat jij me leert huilen om de dingen waar ik niet om gehuild heb.” Neuman biedt een mozaïek van scènes, gedachten, dialogen en observaties. Dit fragmentarische karakter sluit perfect aan bij de chaotische, ontregelende ervaring van de eerste maanden na een geboorte.
Niet alleen beschrijft Neuman de fysieke nabijheid tussen vader en kind, maar ook de psychologische transformatie die hij doormaakt als jonge vader. Soms vol ontzag en soms vol angst beschrijft hij de verandering bij hemzelf terwijl hij getuige is van het ontstaan van een nieuw persoon, zijn eigen zoon. 

Zoals de titel al weggeeft staat hechten centraal als thematiek in het boek en dan hechten vanuit het proces waarbij ouder en kind zich emotioneel verbinden, maar ook de paradox van loslaten die vanaf het eerste moment sluimert. “Eerst zal je zijn wie wij zeggen dat je bent en je zal ons bij elk gebrabbel tegenspreken.” Elk moment bevestigt en verdiept die band, maar draagt ook het zaad van toekomstige zelfstandigheid.

Wat hechten voor mij een bijzonder boek maakt is de intimiteit, de kwetsbaarheid en de openheid die Neuman hier deelt in een poëtisch en fragmentarisch verhaal. Zeker vanuit de mannelijkheid zoals we die in veel boeken gewend zijn te lezen, draagt Neuman bij aan het herschrijven van de mannelijke identiteit in literatuur. In plaats van de traditionele beelden van de stoere, afstandelijke vader, toont Neuman een vader die emotioneel open, fysiek aanwezig en diep betrokken is. “De onbeweeglijkheid van de dingen waarnaar ik verlang maakt me aan het huilen.” Neuman maakt ruimte voor tederheid en breekbaarheid zonder dat zijn mannelijkheid ter discussie staat. Een subtiele, maar krachtige verschuiving die diep doorklinkt en een absolute noodzaak in de moderne literatuur. 

‘Hechten’ is een zeldzaam boek: intiem, teder en kwetsbaar, filosofisch en vernieuwend in zijn blik op vaderschap. Andrés Neuman heeft een werk geschreven dat niet alleen zijn persoonlijke ervaring vastlegt, maar ook bijdraagt aan een belangrijk literair gesprek over vaderschap, hechting en identiteit.
Voor iedereen die geïnteresseerd is in hoe de literatuur zich ontwikkelt rond de thema’s vaderschap en mannelijkheid, is ‘Hechten’ verplichte kost. Maar ook voor lezers die simpelweg geraakt willen worden door de pure, rauwe ervaring van een leven dat verandert, biedt dit boek een diepe en blijvende indruk. 

“En ik voel dat er iets te gebeuren staat.”

Hechten van Andrés Neuman, vertaald door Pieter Lamberts en uitgegeven door Spectrum in 2023. 

Ben je nieuwsgierig geworden? Dit boek kan je onder andere bestellen via deze link. 

‘Ex-vrouw’ is een klassieker in de literatuur over vrouwen en veroorzaakte toen het boek in 1929 uitkwam een kleine sensatie. Als een steen in de vijver. Onder het pseudoniem Ursula Parrott gaf de schrijfster een stem aan een vrouwelijke ervaring die tot dan toe amper verwoord was: die van de moderne vrouw na het huwelijk. En ook nu, bijna een eeuw later, blijft het boek opmerkelijk fris, intelligent en pijnlijk herkenbaar.

Patricia, een jonge vrouw in New York, bevindt zich in een ruimdenkend en moeizaam huwelijk. Haar man pleegt regelmatig overspel en zij kijkt de andere kant op. Totdat ook zij op een moment een buitenechtelijk avontuur beleeft. Dan blijkt het huwelijk niet zo ruimdenkend te zijn en besluiten Peter en Patricia te scheiden. “Het huwelijk is als een oorlog, een ervaring die geen avontuurlijk man uit de weg gaat, maar geen verstandig man herhaalt.” We volgen Patricia het grootste gedeelte van het boek als ex-vrouw in een leven vol glamour in New York in de Jazz Age. Ze kleedt zich zorgvuldig, heeft een goede baan, stapt nachten door met haar vriendinnen en ontmoet nieuwe vrienden.
Terwijl ze zich een weg baant door feestjes, affaires, werk en reflecties op haar verleden, wordt langzaam duidelijk hoezeer haar identiteit vervlochten is geraakt met die van haar voormalige echtgenoot. “Een ex-vrouw is een vrouw met een verdraaide nek van het achterom kijken naar haar huwelijk.” Ze is niet alleen iemand die ‘ex-vrouw’ is, ze is in de ogen van velen zijn ex-vrouw en haar bestaansrecht en betekenis lijken voort te komen uit haar relatie met hem.

Parrotts stijl is soepel, modern en helder. Ondanks dat het boek bijna honderd jaar oud is, leest het plezierig en eigentijds. De dialogen zijn levendig, de beschrijvingen helder en beeldend en ook de gedachten en beleefwereld van Patricia zijn fijn om te lezen. Parrott schrijft met humor en flair waardoor het een amusant en vermakelijk boek is om te lezen. “Elke ochtend doe ik gymnastiekoefeningen; en als er niets dringends tussenkomt, wijd ik elke avond tien minuten aan de nagedachtenis van een atletische jeugd.” Het maakt het gemakkelijk om je in te leven in de hoofdpersoon en neemt je mee door het leven in New York.

De karakters zijn zorgvuldig opgebouwd in het boek, ook Peter. Hij is charmant, getalenteerd, maar ook gemakzuchtig en emotioneel onvolwassen. “We waren allebei te jong, we waren allebei verwend. Het doet er niet meer toe. Al wat resteert van ons vermogen om elkaar in vuur en vlam te zetten, is een wonderbaarlijk talent om elkaar te doen huiveren.” Patricia houdt van hem, maar beseft dat ze bij hem altijd tekort zal schieten.
Patricia is een karakter wat fenomenaal opgebouwd wordt in het boek door ons mee te nemen in haar twijfels, haar gedachten en gedrag. “Als ik aan gymnastiek doe, voel ik me een warm, levend dier dat in een weide rollebolt. Met drank vergeet je ook alles om je heen, maar dat voelt als een vrij door de ruimte bewegende geest, niet als een warm lichaam in een weide.” Ze maakt zich bijvoorbeeld druk om de oppervlakkigheid van de cocktailfeestjes waar ze zich op stort, maar blijft ze toch bezoeken. Ze vindt het gebrek aan authenticiteit in haar omgeving niet fijn, maar speelt het spel even hard mee. Dit maakt haar sympathiek, maar ook tragisch: ze is zich bewust van haar gevangenschap, maar weet niet goed hoe eruit te breken.

Evenmin schildert Parrott het leven na de scheiding als een triomfantelijke overwinning. Er is vrijheid, ja, maar ook vervreemding, economische onzekerheid en eenzaamheid. Patricia moet zichzelf opnieuw uitvinden, zonder duidelijke handleiding en langzaam vooruitstruikelend heelt ze delen van haarzelf. “We zijn vrij. Laat me niet lachen! Vrij om onze eigen huur te betalen, vrij om voor onze eigen kleren te betalen en vrij om ons eigenaardigheden te laten welgevallen van drie tot acht mannen die op zakelijk vlak gezag over ons hebben, in plaats van dat we maar een echtgenoot tevreden hoeven te stellen.” Het boek laat zien dat een relatie en een scheiding een proces vol tegenstrijdigheden is waarin persoonlijke groei hand in hand gaat met verlies en verwarring.

Ik merk dat het mij irriteert in het boek met hoeveel gemak er wordt gekeken naar het vreemdgaan van de man. Terwijl als de vrouw ontrouw is, al is het maar één keer, de hele wereld op de kop wordt gezet en de vrouw in een volkomen ander perspectief wordt geplaatst en zelfs verafschuwd wordt. En daarmee raakt dit boek precies de snaar waar het zo bekend mee geworden is, namelijk de rol van de vrouw in een relatie. Ook het identificeren met de relatie en daar weer los van kunnen komen als ex-vrouw loopt als rode draad door het boek.
Een zin die dat prachtig illustreert is: “de zondagse namiddagzon bescheen Peeters ex-vrouw, die met ferme pas uptown liep, door de drommen vermakelijke mensen die van copieuze maaltijden kwamen.” Het is een kort fragment, bijna terloops, maar het raakt een fundamentele thematiek in dit boek. Zelfs als ze alleen loopt, denkt ze aan zichzelf als een afgeleide van hem. Ze is niet de hoofdpersoon van haar eigen leven, maar een schim in het decor van de zijne.

Dit blijft toch iets wat denk ik herkenbaar is voor veel vrouwen en ook in veel boeken terug blijft komen. Het doet mij denken aan het boek ‘Een eigen gezicht’ van Benoît Groult en ‘Neerslag van een huwelijk’ van Mensje van Keulen. Alle drie beschrijven vrouwen die zich bewust worden van de manier waarop hun leven gedefinieerd wordt door hun man en relaties en hoe moeilijk het is om die greep los te maken, zelfs als je gescheiden bent. “Toch zal ik blijven hopen, zolang ik jong ben, zolang ik leef, dat ik in een verre stad mijn grote liefde zal hervinden.” In alle drie de gevallen had ik als lezer een vergelijkbaar gevoel: bewondering voor de manier waarop deze gedachten en het gedrag beeldend vertaalt wordt, maar ook een zekere weemoed, omdat de bevrijding altijd gepaard gaat met verlies en eenzaamheid. Het is een tijdloze thematiek.

‘Ex-vrouw’ is een roman die je niet alleen leest, maar ook voelt. Het is een boek dat je aan het denken zet over rollen, verwachtingen, vrijheid en liefde. “Ik denk niet langer over mezelf als Ik, een verschrikkelijk belangrijk persoon. Ik denk dat ik een interessant voorbeeld ben van een ongebonden, wereldse vrouw. Slachtoffer van de nieuwe vrijheid, die me ongevraagd in de schoot is geworpen.” Over hoe makkelijk het is om je identiteit te laten bepalen door een ander en hoe moeilijk het is om die terug te claimen. Maar ook over hoe je, ondanks alles, jezelf kunt blijven vinden in de fragmenten van wat ooit was.
Een absolute aanrader voor wie houdt van intelligente, ironische literatuur met een feministisch bewustzijn. Het is een kenmerkend boek in de vrouwelijke literatuur en onmisbaar voor iedereen die zich daarin wil verdiepen.

“Voeg bij dat vonnis een compleet assortiment jeugdige illusies, een gelukzalig vertrouwen, een komisch gebrek aan gezond verstand en een onschuldige gezichtsuitdrukking, ja, dan zal het zijn alsof ik nooit getrouwd ben geweest.”

Ex-vrouw van Ursula Parrott, vertaald door Lisette Graswinckel en uitgegeven door Atlas Contact in 2024.

Ben je nieuwsgierig geworden? Dit boek kan je onder andere bestellen via deze link.

‘Spookeiland’ is een klein boek vol avontuur uit Sri Lanka van Martin Wickramasinghe uit 1949. Hij wordt veelal aangeduid als de vader van de moderne Sri Lankaanse literatuur en heeft veel boeken op zijn naam staan die in vele talen zijn vertaald. Met het boek ‘Spookeiland’ heeft hij een aantrekkelijk jeugdboek geschreven wat een inkijkje geeft in het Sri Lankaanse leven.

We maken kennis met een jonge jongen in een Sri Lankaans dorp. Hij haalt veel kattenkwaad uit met zijn vrienden en verzint de wildste spellen om zich te blijven vermaken. Zijn vader heeft er genoeg van en plaatst hem op een andere school waarbij hij logeert bij het schoolhoofd en zijn gezin. Hier ontsnapt hij op een avond en komt op een vissersboot terecht. Zo beleefd hij vele avonturen.
Dan besluit hij met zijn goede vriend Jinna weg te lopen van huis en belanden ze uiteindelijk op een eiland, een spookeiland. Volgens de plaatselijke legendes stikt het van de slangen op het eiland en dwaalt er een spook rond. Onbevreesd gaan de twee jongens aan wal en bouwen daar succesvol een mooi leven voor zichzelf op. De jongens trotseren de gevaren, ontmaskeren de spoken en stichten er een bloeiende plantage.

Het is een gemakkelijk te lezen boek, een echt jeugdboek met korte zinnen en een snel verhaal. Toch zit er diepgang in de thematiek en weet Wickramasinghe er een spannend verhaal van te maken wat een beeld geeft van het land, de cultuur en het erfgoed van Sri Lanka. Zijn taalgebruik is eenvoudig, maar doordrongen van symboliek.

In het boek worden een aantal onderwerpen en thema’s aangeraakt die een mooi beeld geven van het land en hoe de geschiedenis van het voormalig gekoloniseerde eiland nog altijd impact heeft. Een van de onderwerpen die Wickramasinghe aan weet te stippen is de spanning tussen traditionele overtuigingen en de moderne benadering van de wereld. Het eiland symboliseert de oude wereld, terwijl de buitenstaanders die het betreden staan voor de krachten van de moderniteit die deze wereld proberen te begrijpen en beheersen.
Ook folklore en verhalen spelen een belangrijke rol in het boek en hoe deze invloed hebben op de mensen in een land, hoe het hun gedrag en gedachten stuurt. “Ik wist dat volwassenen zulke dingen geloofden: dat de dode in de gedaante van een cobra kon terugkeren, om op die manier de nabestaanden te beschermen. Ik had dat nooit serieus genomen en had nooit eerder aan die mogelijkheid gedacht.” De vraag blijft of de geesten en mysterieuze gebeurtenissen daadwerkelijk bestaan, of dat ze slechts een weerspiegeling zijn van de collectieve angst en geloofssystemen van de eilandbewoners.
Ook de relatie tussen mens en natuur wordt beschreven door Wickramasinghe. Het eiland is niet slechts een decor, maar een levend, ademend wezen dat invloed uitoefent op degenen die er komen. “De boot danste op de door de wind opgezweepte golven; het boegwater spoot tegen de zijkant.”
Tot slot komt ook de confrontatie vanuit de koloniale geschiedenis van Sri Lanka naar voren in het beeld van de eilandbewoners en bezoekers en de worsteling met de culturele identiteit. Het komt mooi terug in de moderne gedachtengang of de bureaucratische rompslomp die ineens opgeroepen wordt om de jongens in een keurslijf te dwingen waar het eiland niet in past.

Het is een kort, simpel en symbolisch jeugdboek. Het is een mooie kennismaking met Sri Lanka. Ik merk wel dat de snelheid en het gemak in het verhaal mij soms verveelde, hoewel dit uiteraard ook inherent is aan een jeugdboek. Een aanrader voor de nieuwsgierige kids die graag meer van de wereld willen leren en zeker ook voor de volwassene die kennis wil maken met het mooie en wilde Sri Lanka!

Spookeiland van Martin Wickramasinghe, vertaald door J.J. Allard de Kom en uitgegeven door Het Wereldvenster in 1979.

Ben je nieuwsgierig geworden? Dit boek kan je onder andere lezen via deze link.