'Dans, dans, dans' is wederom een fantastisch boek van Haruki Murakami. Het leest fijn als een vervolg op ‘De jacht op het verloren schaap’ dat al eerder op De Letterfretter voorbijkwam. Dans, dans, dans is heel goed als losstaand boek te lezen. Toch ontstaat er herkenbaarheid als je het leest als het impliciete vervolg op ‘De jacht op het verloren schaap’. Dans, dans, dans is in 1988 gepubliceerd en de vertaling door Luk Van Haute is gepubliceerd in 2008. Het boek bouwt verder op thema’s als verlies, vervreemding en de zoektocht naar betekenis in een wereld gericht op consumptie.
​
“Ik was hopeloos alleen. Ik wilde me ergens aan vastklampen, maar waar ik ook keek, om me heen was geen enkel houvast. Ik bevond me op een glibberige waterglijbaan zonder handgrepen. De duisternis was wit en het geluid klonk hol. Ik wilde huilen, maar zelfs huilen kon ik niet.”

In dit boek staat de naamloze hoofdpersoon centraal die we al kennen uit ‘De jacht op het verloren schaap’. Een aantal jaar later is hij weer ondergedompeld in zijn saaie bestaan, maar met veel openstaande vragen. Hij besluit terug te gaan naar het ‘Dolfijnenhotel’ waar hij jaren eerder met zijn vriendin met de mooie oren is geweest. Eenmaal daar blijkt er een nieuwe realiteit te zijn ontstaan en zijn de sporen van zijn eerdere avonturen weggevaagd. Na een moord en het verdwijnen van mensen herontdekt hij zijn verbinding met de wereld met de hulp van een aantal wonderlijke mensen.

Murakami’s stijl is helder en ritmisch met duidelijk en simpel taalgebruik. De verteller kijkt vaak met verwondering, afstand of ironie naar de wereld om hem heen. “Wij leven allemaal in een fictieve wereld en ademen fictieve lucht.” Zijn waarnemingen zijn scherp, soms humoristisch, en vaak doordrenkt met een existentiële desillusie.
Murakami’s personages zijn geen helden, maar eerder zoekende zielen die proberen te overleven in een werkelijkheid die vaak betekenisloos lijkt. Het leven is geen rechtlijnig pad, maar een kronkelende dans die je maar beter kunt volgen, zelfs als je de muziek niet begrijpt.

Als de hoofdpersoon in het ‘Dolfijnenhotel’ komt is het drastisch veranderd. Het is getransformeerd van een obscure plek met een beklemmende sfeer tot een glanzend, steriel, hypermodern etablissement, volledig ontdaan van zijn oorspronkelijke karakter. “Dit nieuwe type winkels en gebouwen was blijkbaar de traditionele, van ouderdom verkleurde huisjes met twee verdiepingen, de goedkope eettent met een noren-gordijntje aan de ingang en de patisseriewinkel waar de kat steevast zijn middagdutje lag te doen voor de kachel, één voor één  aan het verdringen. Voorlopig vertoonde het straatbeeld een merkwaardige mengelmoes, als bij een kind dat van gebit wisselt.” In de ontwikkeling van de stad en het ‘Dolfijnenhotel’ zien we de ontwikkelingen die deze regio in Japan doorgemaakt heeft heel mooi terugkomen.
Murakami geeft heel subtiel kritiek op de consumptiemaatschappij. Het contrast tussen de oude en nieuwe versie van het ‘Dolfijnenhotel’ is treffend. Zoals ‘De jacht op het verloren schaap’ ook al inzicht gaf in het ontstaan en de ontwikkeling van de regio zet Murakami dit heel subtiel door in het boek ‘Dans, dans, dans’.

“Ruimtewezens kwamen er niet langs, maar na tienen begon het wel te miezeren. Het was een zachte, stille motregen, het soort regen dat je pas opmerkte wanneer je de druppels van de dakrand hoorde vallen. Een regen zo stil als de doden.”

Langzaam ontvouwt zich een verhaal waarin vermissingen, moorden, en magische ervaringen met elkaar verweven raken. Het is het verhaal van een diepe innerlijke reis waarin verbindingen worden gemaakt voor een eenzame man die zichzelf helemaal afgesloten heeft van de buitenwereld. In zijn eigen wereld praat hij bijvoorbeeld met de schaapman om nieuwe verbindingen te leggen en zijn reis te ontdekken. “Zou er iets mis zijn met mijn hoofd? Was ik wel normaal? Het leek alsof de diverse gebeurtenissen zich afspeelden in irreële kamers en vervolgens grondig vervormd de werkelijkheid werden binnengebracht. Wat was eigenlijk de oorspronkelijke werkelijkheid?” ‘Dans, dans, dans’ is een introspectieve tocht langs de randen van het bewuste, met af en toe een wonderlijke wending die eerder een katalysator is voor reflectie dan voor spanning. Zoals we dat kennen van Murakami.

Het is een boek over eenzaamheid, hoop en verbinding. In de eenzaamheid verstrikt in eigen gedachten die je niet helpen. “Als je niet oplet, nemen problemen voor jezelf steeds grotere proporties aan. Soms kun je ze niet meer in de hand houden. Af en toe moet je stoom afblazen, anders ontploffen ze met een knal. Snap je? Het is ballast die je meesleurt voor de rest van je leven. Dingen opkroppen is veel te zwaar.” De hoofdpersoon is op zoek naar verbinding, maar weet tegelijkertijd niet precies wat hij zoekt, of waarom. Ondanks alle desillusie zoeken de personages naar verbinding: tussen ouder en kind, tussen geliefden, tussen vreemden die elkaars pad kruisen. In de verbinding ontdekt hij wat het is om te delen en te leven.
De vriendschap tussen de hoofdpersoon en Yuki is ontroerend en onwaarschijnlijk. Yuki, de jonge maar ongewoon intuïtieve puber, functioneert als een moreel anker: zij ziet meer dan anderen en prikt door façades heen. “Nu ik haar zo een poosje rustig gadesloeg, leek het alsof er een steentje neerplofte in het diepst van mijn hart. Dat effect had haar schoonheid. Die plek helemaal binnen in mijn hart was alleen te bereiken via een ingewikkeld kronkelende opening, maar toch slaagde ze erin om er een steentje in te mikken.” Ook in de gedachten van de hoofdpersoon komen steeds verschillende personages terug en zo ontstaat er verbinding tussen personages die elkaar eigenlijk helemaal niet kennen.

“Juist, dit was mijn knooppunt. Ik maakte hier deel vanuit. En bovenal: dit was de realiteit. Het was orde, ik ging nergens meer heen. Ik was stevig verbonden. Ik had de aanknopingspunten hersteld en ik was verbonden met de realiteit.”

Murakami’s boeken hebben vaak iets verslavends: je duikt in zijn wereld en wilt er niet meer uit. ‘Dans, dans, dans’ is geen roman die je verplettert met drama of verrast. “Ik denk dat het ons wel zal lukken. Ik krijg weer voeling met de realiteit en jij ontspant je. En zo blijven we samen.” Het is eerder een trage onderstroom, een melancholische golf die je langzaam meetrekt in een oneindige dans. Het is een boek dat blijft resoneren, lang nadat je het hebt dichtgeslagen.
Ik vind het weer een heerlijk boek van Murakami! Ik geniet van zijn stijl, het magische en onrealistische in de zeer realistische zoektocht van zijn personages. Het is een boek met een mooie boodschap; blijf dansen! “Dansen. Zo goed mogelijk dansen zonder erbij na te denken. Dat moet je doen.” Blijven bewegen, blijven zoeken, blijven ademen, ook al lijkt het leven soms geen zin te hebben.
‘Dans, dans, dans’ is een typisch Murakami-boek: mysterieus, introspectief, licht absurdistisch en doordrenkt van existentiële vragen. Wanneer je je kan overgeven aan het trage tempo en het ongrijpbare karakter van het verhaal, is dit boek een rijke, gelaagde leeservaring. Voor Murakami-liefhebbers is het verplichte kost; voor nieuwe lezers een intrigerend startpunt in het raadselachtige universum van deze unieke Japanse schrijver.

“Het was donker, maar weet je, als je echt iets wilt zien, dan kun je dat ook in het donker zien.”

Dans, dans, dans van Haruki Murakami, vertaald door Luk van Haute en uitgegeven door Atlas Contact in 2008.

Ben je nieuwsgierig geworden? Dit boek kan je onder andere bestellen via deze link.

Mieko Kawakami is een Japanse auteur en een literair fenomeen in eigen land. Inmiddels is ze ook in Nederland doorgebroken met lovende kritieken. Haar werk is vaak intiem, confronterend en tegelijkertijd verrassend toegankelijk. Er zijn vier boeken van haar vertaald naar het Nederlands, waaronder ‘Het gele huis’ en ‘Alle geliefden van de nacht’. Die laatste is al eerder op De Letterfretter voorbij gekomen en dat boek heeft ervoor gezorgd dat ik, net als velen, fan geworden ben van Mieko Kawakami. De onrust en onheilspellende sfeer voel je vanaf de eerste zinnen van ‘Het gele huis’. In het boek zet Kawakami een thema centraal dat universeel is en toch vaak in de marge blijft hangen: de invloed van geld, armoede en welvaart op het leven van iemand. Niet in de rauwe vorm van economische analyses of cijfers, maar in de dagelijkse strijd, de dromen en de keuzes van gewone mensen.

Het boek opent met de 40-jarige vertelster Hana die bij toeval online leest dat een vrouw met wie ze jarenlang heeft samengewoond beschuldigd is van mishandeling, intimidatie en illegale opsluiting. We maken een grote sprong terug in de tijd naar de twintigste eeuw naar het nachtelijke Tokio met de geur van alcohol en sigarettenrook. “Kinderen renden op donkere plekken, omzoomd met nog donkerder schaduwen. Hoe vaak ik ook herhaalde dat het ’s nachts eng was, dat ze niet die kant op moesten gaan, de kinderen lachten alleen maar, ze wisten niet dat dit de nacht was, ze wisten niet eens wat de nacht inhield, niemand wist dat.” Een Japan dat maar weinig mensen ontdekt hebben en een beeld creëert wat onbekend is.
We zien Hana worstelen in haar strijd om volwassen te worden en uit de armoede te klimmen. Van jongs af aan heeft ze het zelf moeten redden. “Iedereen die leeft wordt ouder. Ik wist niet wat ouder worden inhield tot het me zelf overkwam.” Ze opent een bar Lemon samen met een vriendin en gaat samenwonen met drie vriendinnen met wie ze samen Lemon runt. Langzaamaan komt ze in een wereld terecht waar grenzen vervagen en het geld lonkt. De drang naar welvaart neemt haar geleidelijk over.

Een van de meest opvallende lijnen in dit boek is de spanning tussen doemdenken en geloven wat je wilt geloven. Hana gaat uit van verlies, armoede en angst en bouwt vol verlangen haar hoop en geloof daarop, vaak tegen beter weten in. “Nu ik zo zonder doel rondliep, kreeg ik de merkwaardige gewaarwording dat ik me voortbewoog in een droom waarin richting noch tijd bestond.” Wat bijzonder sterk naar voren komt, is hoe overtuigingen een keuze zijn, maar dat vaak onbewust vervlochten in onze dagelijkse rituelen waardoor ze een sterke factor zijn in hoe je kijkt naar de toekomst. En daarin ook veelal bepalend zijn als een self fulfilling prophecy. 
Het spirituele geeft Hana houvast. De kleur geel uit de Feng Shui spreekt haar bijzonder aan en krijgt een steeds belangrijkere plaats in haar leven. Geel staat in de Feng Shui voor welvaart en Hana creëert een gele plek in huis dat als heiligdom wordt beschouwd. Daarmee wordt je meteen gewezen op de paradox van rijkdom: het verlangen ernaar kan bijna religieuze trekken aannemen, terwijl de werkelijkheid vaak grillig, onvoorspelbaar en meedogenloos is.
Geld en welvaart is een belangrijke drijfveer in dit boek. “Geld is gewoon voortdurend in beweging. Van hier naar daar, van de ene persoon naar de andere, van ergens naar ergens. Is dat verplaatsen de ware aard van geld? Wanneer je geld nodig hebt, wanneer je geld wilt hebben, hoe staan die wens en de ware aard van geld dan in vredesnaam tot elkaar in verhouding?” Hana leeft in eerste plaats samen met geld en dan met de mensen om haar heen. Het versluiert regelmatig de daadwerkelijk belangrijke zaken in het leven. Of ze er terugkijkend op terugkomt is de vraag.

Iets anders dat mij intrigeert in dit boek is hoe Hana voortdurend bezig is om zo goed mogelijk haar verantwoordelijkheid te pakken en voor haar vriendinnen en de mensen om haar heen te zorgen. Vanuit de beste intenties, vanuit haar opvoeding, omgeving en normen en waarden doet ze hard haar best zo goed mogelijk voor anderen alles te regelen en te voor anderen te zorgen. Ze doet haar uiterste best voor anderen, zet zichzelf steeds opzij en lijkt zo een toonbeeld van toewijding en altruïsme. Maar ze staat er niet bij stil wat de anderen willen en daadwerkelijk nodig hebben. 
Toch wringt hier iets. Door zo zorgend in het leven te staan, zonder werkelijk stil te staan bij de werkelijke behoeften van de ander, ontstaat er een subtiele scheefgroei. “Jij, die kan bepalen wiens overvloedige zweet goed zweet is en wiens overvloedige zweet slecht zweet is, op welke plek zweet je zelf eigenlijk? Dat moet vast op een prachtige plek zijn, zou je mij de volgende keer kunnen vertellen hoe ik daar kom?” Het zorgen wordt een eigen meetlat, een manier om betekenis te geven aan het eigen bestaan. Hana verandert in een werkbij, iemand die zichzelf voortdurend wegcijfert, maar tegelijkertijd in het beeld van anderen aan de rol een zekere macht en controle probeert te ontlenen. “Mijn geluk was uitgeput, ik was in de steek gelaten, alles werd de verkeerde kant op teruggedraaid, ik werd getroffen door een onvoorstelbaar onstuimig ongeluk en tuimelde naar de bodem van de hel; dit moment hier was het keerpunt voor alles wat me nog te wachten stond - die gedachte dreigde me ter plekke op de grond te doen zakken.” Niet alleen haar omgeving heeft er last van, maar Hana ervaart het zelf ook als een zware last die haar vaak het ongeluk in duwt. 
Dat is een van de meest intrigerende observaties in het boek voor mij: verantwoordelijkheid kan, als het tot een absolutisme wordt verheven, omslaan in achterdocht en vervreemding. Kawakami legt genadeloos bloot hoe goede intenties niet automatisch tot goede uitkomsten leiden. 

“Degene die betaalt is sterker dan degene die de ander laat betalen. Degene die de ander laat betalen is zwakker dan degene die betaalt. Degene die betaalt bemoeit zich met de ander en vindt dat hij daar het recht toe heeft. Degene die betaald heeft, al dan niet bewust, altijd een superioriteitsgevoel, waardoor degene die de ander laat betalen zich onbewust dienstbaar gaat opstellen en voortaan aan het gezicht van de ander probeert af te lezen hoe de vlag erbij hangt. De sterken kunnen de zwakkeren als het ze uitkomt ten alle tijde als vuil behandelen.”

Stilistisch is ‘Het gele huis’ herkenbaar Kawakami: zorgvuldig, helder en toch poëtisch. Ze schrijft niet breedsprakig, maar weet met kleine observaties diepe lagen aan te boren. Haar poëtische bewoordingen en beeldende beschrijvingen zijn bijzonder mooi. “Elke zomer, zo ook die bewuste zomer, strekte de nacht zich oneindig uit, met zijn glimmende, glanzende geglazuurde appels en suikerspinnen, de rode kleur van goudvissen die in het water rondspartelden, stuiterballen in bonte kleuren, de geur van aarde, de geur van zoete sojasaus en vreugdekreten die zich vermengden met de walm die voortdurend in de lucht hing.” 
De kracht zit in het detail: de manier waarop een kamer wordt beschreven, een gesprek dat ogenschijnlijk over niets gaat maar ondertussen barst van de onderhuidse spanningen. Het is intiem en universeel tegelijk. 

Wat een heerlijk boek om te lezen. Het legt bloot dat geld en welvaart niet alleen thema’s zijn in landen met grote ongelijkheid of armoede, maar dat ze ook in rijke samenlevingen diepe sporen trekken. Misschien zelfs juist daar, omdat de schijn van genoeg soms verhult hoe afhankelijk we ons voelen van bezit, status of zekerheid.
Het is een boek dat je niet alleen leest, maar ook ondergaat. Het laat zien hoe geld een stille, allesbepalende kracht kan zijn in levens, hoe zorgzaamheid kan omslaan in een gevangenis van verantwoordelijkheden, en hoe de erfenis van familie en opvoeding ons vormt. Een heel mooi portret van een Japan dat maar weinig mensen kennen en wat je vol verwondering kan lezen. 

“Iedereen heeft toch altijd gladde praatjes, maakt alles mooier dat ’t is? Bij het kopen van een auto, bij ’t uitlenen van geld, bij alles heb ik op ’t eind altijd hun plee bekeken. Bij jullie is-ie altijd schoon. Alle zaken leiden naar de plee.”

Het gele huis van Mieko Kawakami, vertaald door Maarten Liebregts en uitgegeven door De Wereldbibliotheek in 2024. 

Ben je nieuwsgierig geworden? Dit boek kan je onder andere bestellen via deze link. 

In 2020 heeft Yuta Takahashi het boek ‘Het restaurant van de herinneringen’ gepubliceerd in Japan. In 2024 bereikte het boek ook de Nederlandse boekenwinkels dankzij de vertaling van de Wereldbibliotheek. Yuta Takahashi is geboren en getogen in de Chiba prefectuur in Japan en in het boek spreekt Takahashi vanuit deze prefectuur. In dit lieve en troostrijke boek zoeken diverse nabestaanden in een restaurant naar een laatste gesprek met hun dierbaren die overleden zijn. ‘Het restaurant van de herinneringen’ is mijn eerste kennismaking met de trend ‘healing fiction’, afkomstig uit Korea en Japan.

Het is een eenvoudig en ontroerend verhaal wat de lezer meeneemt naar een magische plek aan zee in de prefectuur Chiba. We bezoeken een mysterieus restaurant waar verloren herinneringen terug kunnen keren door de smaak van zorgvuldig bereide gerechten. De rustige en charismatische chef, stelt zijn gerechten samen op basis van de herinneringen en gevoelens van de gasten en maakt met liefde en aandacht de karakteristieke gerechten die de overledenen en nabestaanden met elkaar verbinden.
Vanuit pijnlijke herinneringen, schuldgevoelens en rauw verlangen worden nabestaanden getrokken naar het afgelegen restaurant waar herinneringen teruggebracht worden, soms pijnlijk, maar altijd helend.

Het is een eenvoudig verhaal met een zeer simpele en sobere schrijfstijl. Zo nu en dan met veel herhaling, zeker voor het kleine aantal pagina’s. Toch weet Takahashi de geuren en smaken van de unieke Japanse gerechten uit de prefectuur Chiba als geen ander tot leven te brengen en te verweven in het leven van de personages.
De prefectuur Chiba staat in Japan bekend om de moderne ontwikkelingen die de prefectuur heeft ondergaan met de komst van Disney Land, een van de grootste luchthavens van Japan en een zich ontwikkelende industrie. Toch kent Chiba ook altijd nog een traditionele kant, bijvoorbeeld in de landbouw die bekend staat om de pinda’s, de vele mooie tempels in de prefectuur en de fantastische kust en natuur. Wat Takahashi heel mooi heeft gedaan in dit korte boek is al deze elementen van de prefectuur Chiba in het verhaal te verweven met een aantal traditionele gerechten als extraatje. Het boek is daarmee een mooie kennismaking met dit deel van Japan.

Het boek volgt meerdere personages, elk met hun eigen verhaal en gevoel. Een jonge vrouw die worstelt met het verlies van haar moeder, een oudere man die spijt heeft van fouten uit het verleden en een jongen die zijn plaats in de wereld zoekt. In plaats van grootse gebeurtenissen of spectaculaire wendingen, concentreert Takahashi zich op de innerlijke reis van deze mensen. Hun verhalen worden ontrafeld in hun gedachten en door de maaltijden die ze nuttigen.

Healing fiction zijn romans die in het teken staan van alledaagse obstakels die door oprechte aandacht en verbinding kunnen worden overwonnen. Healing fiction richt zich op verhalen die troost bieden, hoop uitstralen en vaak gaan over herstel na emotionele pijn. In een wereld die steeds sneller en soms harder lijkt te worden, verlangen lezers naar boeken die rust brengen.
Takahashi’s boek beantwoordt dat verlangen. Hij kiest voor introspectie, zachte reflectie en eenvoudige menselijke verbindingen. “Mensen kunnen nu eenmaal glimlachen, zelfs als ze verdrietig zijn. Ons vermogen om naar iemand te glimlachen, maakt ons tot mens.” Dat maakt het boek bijzonder geschikt voor lezers die op zoek zijn naar een verhaal dat niet overweldigt, maar juist uitnodigt tot ademhalen, voelen en verwerken.
Het is een trend die snel aan populariteit wint en waar veel boeken mee verkocht worden. Uiteindelijk denk ik dat veel boeken eigenlijk troostend en helend kunnen zijn. Het verschil met dit boek is wel dat het er hier dik bovenop ligt en dat zorgt er ook voor dat het boek regelmatig aan kwaliteit inlevert. Healing fiction is de nieuwe bestseller trend en ik denk dat het een ontzettend goed werkende marketing truc is.

‘Het restaurant van de herinneringen’ is een hartverwarmende en lieve bestseller over de kracht van herinneringen. Het is een boek vol troost dat we onze gedachtes veelal zwaarder maken dat ze hoeven te zijn en zo is het ook overduidelijk de zogenoemde healing fiction. Ondanks dat is het een simpel en snel te lezen boek. Ik mis de diepgang en de kracht van de magie en verbeelding die van de pagina’s spat bij veel andere Japanse schrijvers.
Het boek raakt op een licht verteerbare wijze met minimale diepgang de zwaardere thema’s in het leven zoals verlies, rouw, vergeving en zelfacceptatie. “Alles gaat voorbij. Loslaten is onvermijdelijk. Hoeveel je ook aan een ander denkt, het afscheid komt onverbiddelijk.” Wie op zoek is naar een verhaal dat niet overweldigt, maar omhult; dat niet dwingt, maar uitnodigt — zal zich thuis voelen in het zachte licht van Takahashi’s restaurant. Een boek om langzaam te lezen, met aandacht, zoals een goede maaltijd, en om lang in je hart te bewaren. Kortom, een gemakkelijk leesbaar en vooral troostrijk boek voor een druilerige middag waarin je kennis wilt maken met healing fiction.

“Alleen al door naast hem te lopen, voelde ze zich veilig. Als het aan haar lag, liep ze samen met hem naar het einde van de wereld.”

Het restaurant van de herinneringen van Yuta Takahashi, vertaald door Nuanxed en uitgegeven door De Wereldbibliotheek in 2024.

Ben je nieuwsgierig geworden? Dit boek kan je onder andere bestellen via deze link.

​‘De jacht op het verloren schaap’ is een magnifiek boek van Haruki Murakami. Het is een van de eerste boeken die hij heeft geschreven en het eerste boek wat hij heeft geschreven als beroepsauteur. Het is ook een van de weinige boeken waar hij echt onderzoek voor gedaan heeft, in dit geval naar schapen, wat uiteindelijk het verhaal zo uit zijn pen deed rollen zoals hij beschrijft in het nawoord. Gepubliceerd in 1982 en in het Nederlands vertaald en gepubliceerd in 1990 is ‘De jacht op het verloren schaap’ het boek waarmee niet alleen Murakami zichzelf kon zien als beroepsschrijver, maar de rest van de wereld ook.

In ‘De jacht op het verloren schaap’ duiken we in de huid van een bijna dertig-jarige man uit Tokyo. Na de scheiding met zijn vrouw voelt hij zich verloren in zijn eentonige leven als mede-eigenaar van een klein schrijfbureau. Dan krijgt hij een bijzonder verzoek over een van de foto’s die hij heeft gepubliceerd. Als zijn nieuwe vriendin met de prachtige oren over een schaap begint en vervolgens de vraag om het schaap te zoeken ook daadwerkelijk op zijn pad komt, gaat hij op reis. Op zoek naar een verdwenen schaap met een ster op zijn rug.

In het nawoord beschrijft Murakami dat hij voor dit boek echt op onderzoek uit ging en dat is terug te lezen in het boek. Het creëert een beeld van de nieuwe nederzettingen die ontstaan in de bergen waar gevluchte boeren gaan wonen. Deze uitgebreide achtergrondinformatie is fijn te lezen met Murakami’s stijl en humor. “Het landschap had inderdaad veel weg van een blote reet.”
Ook de informatie over schapen en hoe deze in Japan en omliggende landen een rol hebben gespeeld in het land is interessant om te lezen. De mythe gaat rond dat in Noord-China en Mongolië het nogal eens voorkomt dat mensen door schapen worden bezeten. De bevolking gelooft dat het een teken van goddelijke genade is. In een boek dat tijdens de Juan-dynastie verscheen, staat bijvoorbeeld dat Djenghis Khan een wit schaap met een ster op zijn rug in zijn lichaam had wonen. En zo ontstaat een kapstok voor de verkenning van leidende figuren in het vinden van identiteit zoals ook deze regio in Japan een identiteit heeft gevormd.

Een van de sterkste aspecten van ‘De jacht op het verloren schaap’ is Murakami’s vermogen om het onverklaarbare niet uit te leggen, maar te laten bestaan. Hij vertrouwt erop dat zijn lezers kunnen leven met ambiguïteit, met open eindes, met vragen die geen antwoord krijgen.
Murakami kan je aanzetten tot lezen en geboeid houden tot de laatste pagina met de vreemdste verhalen die zweven tussen realiteit en fantasie. Hij heeft een unieke toon waarin zinnen bedrieglijk eenvoudig lijken en op die manier ruimte geven voor een diepere laag. De dialogen zijn simpel, diepgaand en praten over dat wat moeilijk is. “‘Het is alleen dat ik zelf nog niet zo goed snap wat er met me aan de hand is. Ik bekijk de dingen liefst zo redelijk mogelijk, zonder meer te overdrijven dan nodig is. Maar ik wil ook niet nuchterder zij dan nodig. Het duurt even voor je dat kunt.’ ‘Hoe lang ongeveer?’ ‘Geen idee. Misschien een jaar, misschien 10.’”
Een ander opvallend element is de reflectie, de gedachten, het denken dat tijdens de gesprekken plaatsvindt. Het abstracte in de dialogen in gedetailleerde gesprekken maakt het een genot om te lezen. “De dingen waar je werkelijk over wilt praten zijn altijd het lastigst uit te leggen, vind je niet?” Ook in handelingen komt dit terug. In ogenschijnlijk onbenullige details, zoals het openen van een blik bier, het luisteren naar een jazzplaat of een ogenschijnlijk triviaal gesprek, schuilt een gevoel van existentiële leegte en hunkering. “Toen de koffie gemalen was, besefte ik dat ik eigenlijk ijsthee had gewild. Ik besef altijd van alles wanneer het eenmaal te laat is.” En zo komen grote vragen bovendrijven.

Wie ben ik? Is middelmatig genoeg? Dat zijn vragen waar de hoofdpersoon in dit boek antwoord op zoekt. Om deze vragen te beantwoorden vindt hij mensen om zich heen die hij om raad kan vragen, zoals zijn vriendin met de mooie oren en de Schaapman. “Je hebt iets over je. Je bent net een zandloper: net wanneer het zand op is, komt er altijd wel iemand die je omkeert.” Zo rolt hij van het ene onwaarschijnlijke verhaal in het andere.
Het is het eerste boek dat Murakami schreef als beroepsauteur en ook hij voelt zich in dit boek geleid door de schapen. “Ik had de rare, maar uiterst reële gewaarwording dat het verhaal door schapen naar mij toe werd getrokken.” Ik kan mij voorstellen dat de vragen die de hoofdpersoon zich in dit boek stelt ook door Murakami’s hoofd zijn gegaan toen hij zich beroepsmatig op het schrijverschap richtte.

De zoektocht naar identiteit, autonomie en zingeving speelt een rol in dit boek. De hoofdpersoon weet zelf niet goed waarom hij instemt met deze zoektocht. Hij is, zoals veel karakters in de boeken van Murakami, stuurloos, zwevend tussen een saai kantoorbaanbestaan en een innerlijk verlangen of een innerlijke vraag naar iets groters, iets onbenoembaars. Zijn vriendin, die een mysterieuze aantrekkingskracht uitoefent met haar ‘magische oren’, vertegenwoordigt het irrationele, het intuïtieve, het bovenzinnelijke en vormt hiermee een leidraad die hem aanzet tot avontuur. Als lezer blijf je na afloop van ‘De jacht op het verloren schaap’ achter met een gevoel van verwondering. Het verhaal is niet afgerond in de traditionele zin; de hoofdpersoon keert terug, veranderd maar niet verlicht, met meer vragen dan antwoorden.

Met dit boek zet Murakami de toon voor een aantal onderwerpen die in veel van zijn boeken terug blijven komen. Zo speelt zijn fascinatie voor oren een grote rol in het boek. “Maar haar ware glorietijd was nog niet aangebroken. Ze liet haar oren alleen de volgende twee of drie dagen bloot en verborg toen die schitterende, wonderbaarlijke kunstwerken onder haar haar, en werd zo weer haar alledaagse zelf. Net alsof ze begin maart even haar jas had uitgedaan om te zien of ze al zonder kon.” Het gesprek over oren gaat pagina’s lang door en aan de hand van de oren bouwt Murakami het karakter op. Ook komt muziek, whiskey en de jazzbar terug in het boek. Het karakter van de hoofdpersoon is kenmerkend voor Murakami waarbij het identiteitsvraagstuk speelt en ook de vraag terug blijft komen of een saai leven goed genoeg is. De hoofdpersoon is een Japanner, maar zijn referentiekader is westers. Dit gevoel van dislocatie resoneert op meerdere niveaus en geeft het verhaal een universele lading.

De jacht op het verloren schaap is een schitterend voorbeeld van hoe literatuur tegelijk verwarrend en verhelderend kan zijn. Murakami slaagt erin om het mysterie van het bestaan op een lichte, simpele en vaak hilarische manier te verkennen. Het is een boek dat zich niet laat samenvatten, die meer vragen stelt dan beantwoordt, en die juist daarom zo’n diepe indruk achterlaat. Het is een wonderlijke reis door het alledaagse en bovennatuurlijke. Durf jij de reis aan?

“Ik wist het niet. Er is een hoop dat ik niet weet. En ik ben er niet zo zeker van dat in mijn geval het verstand met de jaren komt. Een karakter kan zich nog enigszins veranderen, maar de middelmatigheid is voor eeuwig. Dat heeft een Russische schrijver ooit gezegd. Soms zeggen ze hele slimme dingen, die Russen. Nou ja, ze hebben dan ook de hele winter de tijd om er op te komen.”

De jacht op het verloren schaap van Haruki Murakami, vertaald door Jacques Westerhoven en uitgegeven door Atlas Contact.

Ben je nieuwsgierig geworden? Dit boek kan je onder andere bestellen via deze link.

‘Alle geliefden van de nacht’ is het vijfde boek van de Japanse schrijfster en zangeres Mieko Kawakami. Recentelijk wordt meer van Kawakami’s werk ook in het Nederlands vertaald. Dit boek is in 2024, vertaald door Maria Smolders, door De Wereldbibliotheek gepubliceerd. De Japanse literatuur is in trek in Nederland en daar mag deze zeker niet in missen. Kawakami wordt inmiddels al in één zin met de immens populaire Murakami genoemd, en terecht. Het is een fijn geschreven en een intrigerend verhaal doordrenkt met elementen uit de Japanse cultuur en het dagelijkse leven. Ik denk dat het een heerlijk, herkenbaar boek is voor alle dertigers en iedereen die op dat decennium van hun leven terug kunnen kijken.

Fuyuko Irie is een hardwerkende freelance redacteur in Tokio van halverwege de dertig. Geïsoleerd en geroutineerd komt ze haar dagen door werkend vanuit huis. Ze voelt zich voortdurend ongemakkelijk en opgelaten in het bijzijn van andere mensen. Ze denkt veel na over hoe het leven zou kunnen en moeten zijn, wat moet ze doen om echt te leven. In haar sociale contacten voelt Irie zich voortdurend ontoereikend. Bijvoorbeeld met haar opdrachtgever en vriendin Hijiri, een krachtige, succesvolle vrouw die volop van het leven geniet.
Maar alleen in haar eigen huis, voelt ze zich goed en vrij. “Ik sloot mijn ogen, strekte mijn armen uit en bewoog mijn lichaam en mijn hoofd alle kanten op, en dansend alsof ik het licht door elkaar wilde roeren liep ik zo eindeloos de kamer rond.” Wanneer ze op een dag besluit haar huis uit te gaan en naar een cultureel centrum te gaan, is het enige wat haar genoeg moed geeft om dat te doen door veel alcohol te drinken waarmee ze in haar dagelijkse leven de scherpe randjes ervan af haalt. Tijdens deze ontdekkingsreis ontmoet ze verschillende mensen die haar uitdagen en inspireren om naar buiten te gaan en haar perspectief op zichzelf en de wereld om haar heen te herzien.
Tijdens deze zoektocht naar verandering ontmoet ze verschillende mensen die haar uitdagen en inspireren om naar buiten te gaan. Onderweg komen herinneringen en emoties naar boven die ze lange tijd heeft onderdrukt, waardoor ze geconfronteerd wordt met haar verleden en de keuzes die haar tot dit punt hebben gebracht. Ze onderzoekt zichzelf als de vrouw die van een focus op fouten haar beroep heeft gemaakt, mislukt in haar graai naar positivisme.

“Als er een succesformule bestaat voor hoe je moet leven, dan is het wel dat je over de hele linie niet te serieus moet zijn.”

Kawakami wordt inmiddels in één zin genoemd met gigant Haruki Murakami en ik kan mij daar wel in vinden. Net als de boeken van Murakami kon ik ook dit boek niet wegleggen. Ondanks dat er weinig gebeurt in het boek, grijpt de ingetogen beschouwing op eigen leven, gevoel en denken mij aan. Iets waar ook Murakami een ster in is. Ook de kleine dagelijkse dingen die beschreven worden in dit boek zijn een knipoog naar het werk van Murakami.
Waar Kawakami wel een duidelijk verschil maakt is het centrale vrouwelijke personage. De boeken van Murakami gaan voornamelijk over mannen, meestal eenzame mannen en de vrouwen staan niet centraal in deze boeken. Kawakami onderzoekt met haar boeken, waaronder ook in ‘Alle geliefden van de nacht’ wat de positie is van de vrouw in de Japanse cultuur. Ze geeft daarmee nadrukkelijk meer gezicht aan de Japanse vrouw de onmogelijke standaarden waaraan vrouwen moeten beantwoorden.

Mieko Kawakami maakte vaak gebruik van Osaka-ben, een kenmerkend Japans dialect dat in Osaka en omliggende steden wordt gesproken, en het Japans is van de arbeidersklasse in Osaka. Smolders heeft dit fenomenaal vertaald en laat de sfeer leven in het boek.
Kawakami's schrijfstijl is introspectief en poëtisch, met oog voor detail en nuance. “Alsof ze iets wilden ontvluchten, alsof ze mij wilden ontvluchten, kropen de tranen als levende wezens die ’s nachts actief zijn over mijn wangen en bleven maar stromen, onder ophouden.” Ze slaagt erin de innerlijke wereld van haar protagonist op een authentieke en meeslepende manier te beschrijven. De stad komt tot leven onder de pen van Kawakami.

Dertigers opgelet! Kawakami weet het leven van de Japanse vrouw midden dertig ontzettend mooi te vangen en vooral de innerlijke reuring. In het boek zit een fragment dat Irie in een boekenwinkel is en allemaal dames van haar leeftijd rondom een boekentafel ziet staan. De boeken gaan over trouwen, kinderen krijgen, liefde vinden, verliefdheid, alleen blijven, werken, hoe je moet leven als je dertig bent of in de dertig bent. Ik denk herkenbaar voor veel dertigers in de Westerse landen.
Hoe is het dan in Japan? Ook in Japan worden vrouwen in de dertig vaak geconfronteerd met verschillende maatschappelijke verwachtingen en stereotypen die voortkomen uit traditionele opvattingen over genderrollen, huwelijk en carrière. “Omdat ik bang was om gekwetst te worden, deed ik niets. Omdat ik bang was voor mislukkingen, omdat ik bang was om gekwetst te worden, had ik nergens voor gekozen en niets gedaan.” In de Japanse samenleving wordt jeugdige schoonheid sterk gewaardeerd. Vrouwen boven de dertig worden soms als minder aantrekkelijk gezien en krijgen te maken met leeftijdsdiscriminatie. Ongehuwde vrouwen die ervoor kiezen om een onafhankelijk leven te leiden, kunnen te maken krijgen met sociale isolatie en vooroordelen. En dat zijn een paar van de stereotyperingen waar Japanse vrouwen tegenaan lopen die Kawakami ontzettend mooi heeft verwerkt in dit boek, zowel in het karakter van Irie, maar ook van de sterke en onafhankelijke Hijiri.

“Het werk dat ik nu deed, de plek waar ik woonde, het feit dat ik helemaal alleen was, dat ik niemand had om mee te praten… was dit het resultaat van keuzes die ik gemaakt had?
Ergens ver weg hoorde ik het gekras van een kraai en ik keek naar het raam. En toen besefte ik dat ik nooit ergens voor gekozen had.”

Alle geliefden van de nacht is een bitterzoete roman, intelligent en innemend, die ons eraan herinnert dat de pijn het soms waard is. Onderwerpen als eenzaamheid, zelfontdekking en de zoektocht naar verbinding worden onder een vergrootglas gelegd in een stad die eeuwig doorgaat en een leven dat stilstaat.
Soms past een boek gewoon even bij je, soms past het bij je leven, soms zitten er herkenning in, soms raakt het je gewoon. Dit boek heeft mij gegrepen en ik ben zeer enthousiast. De boeken van Murakami lees is zeer gedoseerd zodat ik er langer van kan genieten, maar nu is er een schrijfster die hem kan evenaren. Lekker genieten dus van dit boek. Het is een mooie kennismaker met Kawakami’s werk en fantastisch en meeslepend geschreven.

Alle geliefden van de nacht van Mieko Kawakami, vertaald door Maria Smolders en uitgegeven door De Wereldbibliotheek in 2024.

Ben je nieuwsgierig geworden? Dit boek kan je onder andere bestellen via deze link.

Vol verwondering heb ik ‘De troostelozen’ van Kazuo Ishiguro gelezen. Een boek gevuld met ingetogen, lieflijke en ergerlijke emoties dat mij er helemaal in meesleepte tot het tergend is om te lezen. Maar dat is alleen omdat het zo goed is geschreven. Kazuo Ishiguro publiceert in 1995 het boek De troostelozen en hetzelfde jaar wordt het vertaald door Bartho Kriek uitgebracht in Nederland.

In een niet nader genoemde oude stad in Midden-Europa is een crisis ontstaan. Een evenement moet voor de oplossing zorgen om de vervlogen identiteit van de gemeenschap weer terug te vinden. De bekende pianist Ryder wordt ingevlogen om op donderdagavond tijdens het evenement een memorabel optreden te geven en een toespraak over de crisis. Ryder komt aan in de stad, wordt naar het hotel gebracht, zijn koffers worden naar de kamer gebracht, alles volgens plan.
Vanaf dat moment loopt het uit de hand. Je merkt dat Ryder, ondanks zijn volle programma, geen idee heeft wat hij moet doen. Als hij iets moet doen, ergens naartoe op weg is, dan is er steeds wel iemand die iets van hem vraagt en waarin hij meegaat. Hij mist alle belangrijke afspraken of verschijnt door tijdsgebrek in kamerjas op een gala. Het is constante chaos in zijn hoofd. Hij weet dat hij dingen moet doen en het komt er maar niet van. 
Ondertussen maakt hij kennis met excentrieke figuren in de stad die hem zijn verhaal vertellen, hun problemen met hem delen en hun verzoeken bij hem neerleggen. Terwijl hij door de stad van afspraak naar afspraak struikelt, verdwaalt hij in het labyrint van de stad waardoor een absurdische wereld ontstaat. “En langzamerhand, zou hij gaan berusten in het idee dat hij zijn zoveelste teleurstelling zou beleven, dat er uiteindelijk niets terecht zou komen van ons uitstapje.” De verzoeken worden niet goed ingewilligd en door voortdurende haast, irritatie, miscommunicatie en boosheid is het alles behalve aangenaam en voelt het steeds meer alsof er een communicatieve bom moet barsten.
Terwijl hij zoveel mogelijk verzoeken probeert in te willigen in zijn overvolle programma laat Ryder een spoor van teleurstelling achter. Door het geheel stijgt de verachting van een onaangenaam en zelfingenomen persoon en voor Ryder ontstaat frustratie en medelijden omdat hij geen moment voor zichzelf heeft en alleen maar aan andermans verzoeken voldoet.

Door herinneringen en fantasieën leer je de hoofdpersoon Ryder, de stad en het verhaal na verloop van tijd steeds beter kennen. Het gaat allemaal door elkaar maar komt ook meesterlijk weer bij elkaar. Als een web dat gesponnen wordt waarvan je losse draden ziet en ze een voor een verbonden worden tot een uiteindelijk samenhangend verhaal in een meesterlijk, absurdisch gecreëerde stad, allemaal toewerkend naar het grootse evenement.

De communicatie van de personages in het boek is tenenkrommend. Net als in zijn eerdere boeken speelt in De troostelozen miscommunicatie en het niet uitspreken van emoties een belangrijke rol. Niets wordt daadwerkelijk uitgesproken en de ene aanname na de andere wordt gedaan. Zo communiceren de manager en zijn vrouw met hints. Als zij een bepaalde plaat aan heeft staan als hij thuiskomt of ze is een bepaald boek aan het lezen als hij naar bed gaat, dan geeft ze daarmee hints wat ze leuk vindt. Niets wordt gevraagd. Vanuit de aannames ontstaat veel miscommunicatie en wordt wat anderen denken en doen volledig geïnterpreteerd naar eigen ideeën.

“Het is te laat. Er is geen redden meer aan. Waarom niet accepteren dat we een doodgewone kille, troosteloze stad zijn? Dat hebben andere steden ook gedaan. Dan roeien we tenminste niet meer tegen de stroom op.”

Ishiguro weet als geen ander echter het personage van Ryder langzaamaan op te bouwen. Door alle verwarring, de mist in zijn hoofd en alle gebeurtenissen waar hij per ongeluk instruikelt, leren we hem steeds beter kennen. De door cultuur geobsedeerde inwoners van de stad zijn gedetailleerd en uitstekend opgebouwd gedurende het boek. In de lange verhalen die ogenschijnlijk nergens over gaan ontstaat een steeds completer beeld van deze personages.

Het boek is doordrenkt met surrealistische elementen; het vervaagt voortdurend de grens tussen realiteit en droom. Ishiguro speelt in het boek met ruimte en tijd, fantasie en werkelijkheid. Een krachtige schrijfstijl die de emoties van de personage weerspiegelt. De verwarring en het gevoel van desoriëntatie dat je tijdens het lezen ervaart, komt overeen met de interne chaos van de personages. Dit geeft het boek een bijna hypnotische kwaliteit; het is alsof je gevangen zit in een koortsdroom waaruit je niet kunt ontsnappen, zelfs als je dat zou willen.

Ishiguro's kracht ligt in zijn vermogen om emoties die vaak onder de oppervlakte blijven, te ontleden en te verbeelden. En waar het boek daadwerkelijk over gaat? Daar wordt over gespeculeerd in verschillende reviews. Is het vervreemding in de samenleving, het hebben van vrije wil en verzanden in een wereld waar je geleefd wordt, beperkte vrijheid of een verlangen naar verbinding? Misschien allemaal wel.
In ieder geval ontstaat in deze bijna kafkaëske verwarrende verhaallijn een zoektocht naar de identiteit van personen en van een gemeenschap. Volgens mij is het niet grip kunnen krijgen op het verhaal en de personages een fantastisch voorbeeld van thematiek die Ishiguro hier heel mooi terug weet te brengen. Vanuit aannames kleuren we net als de personages veel in en zijn we aan het zoeken naar de haakjes die ons meer duidelijkheid geven om het in een vakje te plaatsen en weer verder te gaan. En dat is een van de meest mooie punten die Ishiguro volgens mij duidelijk heeft weten te maken.
Op veel momenten deed dit boek mij denken aan Ishiguro’s eerder uitgegeven boek ‘De rest van de dag’ waarin een butler langzaam aan zijn eigen identiteit ontdekt en twijfelt aan zijn levenswerk. Ook daarin is de hoofdpersoon op zoek naar een identiteit wat ook in dit boek lijkt te spelen. Wat De troostelozen uniek maakt, is dat het als lezer net zo verwarrend is als de hoofdpersoon zelf.

Dat neemt niet weg dat ik op sommige momenten niets liever wil dan het boek wegleggen om aan het benauwende verhaal te ontsnappen. Weer een lang verhaal van iemand wat nergens over gaat en de grootste irritatie ontstaat bij mij als Ryder er serieus op ingaat. Ik voel de haast van het onafgemaakte en rommelige programma en de verwarring die ontstaat. En dan komt Ryder met de gedachte: “Inderdaad, wat had het voor zin om je zo’n zorgen te maken? Het was van het grootste belang om je af en toe totaal te ontspannen en je te vermaken.”

Het lezen van De Troostelozen kan soms voelen als ploeteren door een droom waaruit je niet kunt ontwaken. De frustratie komt niet alleen voort uit de verwarring van het verhaal, maar ook uit de manier waarop de personages zich vastklampen aan hun verlangens en dromen, zelfs als deze onbereikbaar blijken. Maar deze tergende kwaliteit is juist wat het boek zo onvergetelijk maakt. De subtiele emotie die voortdurend terugkomt bij zowel personages als bij mij als lezer maakt dit een ongekend meesterwerk en laten je als lezer niet meer los!

De troostelozen van Kazuo Ishiguro, vertaald door Bartho Kriek en uitgegeven door Atlas Contact in 1995.

Ben je nieuwsgierig geworden? Dit boek kan je onder andere bestellen via deze link.

Het is het derde boek dat Kazuo Ishiguro heeft geschreven en het tweede boek van hem waar ik over schrijf op De Letterfretter. Ishiguro is geboren in Japan, maar ‘De rest van de dag’ speelt zich af in Engeland waar Ishiguro vanaf zijn vijfde woonde. Het boek is uitgebracht in 1989 en verkent de wereld door de ogen van Stevens, een Engelse butler. Ishiguro heeft met dit boek de Booker Prize gewonnen en terecht. Het is een intiem en ingetogen portret van de gedachtengang en oneindige dienstbaarheid van de Engelse butler.

Engeland, 1956, het huis waar de butler Stevens werkt is zojuist opgekocht door een Amerikaan. Het is wennen met de nieuwe eigenaar. Het meeste personeel is weg, de grote en aanzienlijke feesten en partijen zijn verleden tijd en het is hard werken om alles in het huis op orde te houden met het personeel wat over is gebleven. Dan doet de Amerikaan het bizarre voorstel aan Stevens om een paar dagen vakantie te nemen.
Hij besluit gebruik te maken van het vakantieaanbod en tijdens zijn eerste vakantie een roadtrip te maken om Miss Kenton, een voormalig huishoudster in het huis, op te zoeken. Hij had een brief van haar gekregen en als hij zo tussen de regels doorleest zou zij misschien wel weer in dienst willen bij Darlington Hall. Werk en plezier gecombineerd.
Tijdens zijn korte vakantie volgen we zijn reisverslag. Hij memoreert en reflecteert op zijn tijd als butler, voornamelijk zijn diensttijd bij Lord Darlington.
Tijdens zijn roadtrip ontdekt hij de vrijheid en al vragend ontstaat er een beschouwing op waardigheid, dienstbaarheid, trouw, liefde en identiteit. Als oneindig toegewijde butler stelt hij zichzelf bijvoorbeeld de vraag of zijn werk waarde heeft gehad. “Wij koesterden allemaal de wens om onze eigen bescheiden bijdrage te leveren aan de totstandkoming van een betere wereld en we beseften dat dat in beroepsmatig opzicht het beste gebeuren kon door de grote heren van onze tijd te dienen in wier handen het lot van de beschaafde wereld lag.” Het werk en de impact van Lord Darlington in het tussenoorlogse Europa maken deze vraag een stuk moeilijker om te beantwoorden.
En niet alleen dat is een moeilijke vraag waar Stevens over mijmert tijdens zijn reis. Een tweede hartverscheurende vraag die hij zichzelf stelt is of een echt waardige butler nog verantwoordelijkheid heeft over zijn eigen leven? “Zijn lordschap was een moedig man. Hij koos een bepaalde richting in het leven, en die bleek verkeerd te zijn, maar goed, hij kan tenminste zeggen dat hij haar zelf had gekozen. Wat mezelf betreft kan ik zelfs dat niet eens zeggen. Ik vertrouwde namelijk op hem. Ik vertrouwde op de wijsheid van zijn lordschap. Al die jaren dat ik hem gediend heb, vertrouwde ik erop dat hij bezig was met iets dat de moeite waard was. Ik kan niet eens zeggen dat ik zelf voor mijn fouten verantwoordelijk ben.”

Stevens’ onvoorwaardelijke loyaliteit aan Lord Darlington, die hij als een grote man ziet, wordt langzaam ontrafeld. De vragen die plichtsgetrouwe Stevens zichzelf stelt worden steeds serieuzer en ethischer. De dubieuze politieke activiteiten van Lord Darlington en Stevens' blinde toewijding en vertrouwen in zijn Lord leiden tot een kritische blik op de grenzen van plicht en de prijs van de trouw.
Met de komst van de Amerikaanse eigenaar van Darlington Hall verandert er voor Stevens veel, meer dan alleen zijn activiteiten en het aantal mensen dat hij aanstuurt. Voor het eerst wordt van hem gevraagd zijn werk los te laten. Hij krijgt daarmee tijd zijn eigen identiteit te onderzoeken die na al die jaren zo vergroeid is met zijn beroep als butler. Geen mens, maar butler.
Een aandoenlijk element in de verdere ontdekkingstocht van Stevens is zijn oefening met de vaardigheid van het schertsen. Op geheel passende wijze oefent Stevens hiermee als zijnde het een cursus met een eindtentamen. Hij besluit dit serieus aan te pakken omdat hij het ook als reden ziet waardoor mensen gemakkelijk hartelijk contact en verbinding maken.

We maken kennis met een thema wat in veel van Ishiguro’s boeken terugkomt, namelijk het wegkijken; iemand die alle beslissingen uit de weg gaat en op een bepaalde manier zijn eigen menselijkheid omzeilt. “Fundamenteler is dat een butler die altijd maar zijn eigen ‘uitgesproken mening’ over de zaken van zijn werkgever onder woorden probeert te brengen, over het algemeen die ene eigenschap zal missen die onontbeerlijk is voor alle goede bedienden, namelijk: trouw.”
Wat hier ook terugkomt in dit boek is de impact van oorlog op hoe we mensen om ons heen zien. De polarisering, het horen bij de goede kant, die plots slechte kant wordt en andersom is ook een thema dat we teruglezen in ‘Een kunstenaar van het vlietende leven’. Het aanzien van mensen voor de oorlog en de schande die ze na de oorlog treft komt ook in dit boek van Ishiguro terug. Het verontschuldigende in zijn personages is ontroerend en maakt deze boeken tot op heden essentiële literatuur om te lezen. Het is een thema dat helaas niet vergaat.

En waarom dan ‘De rest van de dag’? Eenmaal aangekomen op bestemming ontmoet Stevens een andere butler die geroken heeft aan de vrijheid en nu met pensioen is. Stevens vader heeft tot zijn dood gewerkt en als zoon treedt hij in zijn vaders voetsporen. De conclusie van de butler die Stevens ontmoet is dat pensioen de beste tijd van je leven is en de avond de beste tijd van de dag.
Stevens kijkt vooruit naar zijn eigen leven. Wat rest er nog?

“Misschien steekt er dus een waarheid in wat hij me aanraadde, namelijk dat ik me niet zoveel met het verleden bezig moet houden, dat ik moet proberen me positiever op te stellen en het beste maken van wat me nog van mijn dag rest.”

De schrijfstijl van Ishiguro is ingetogen, doordacht en precies, passend bij de stem van Stevens. Ishiguro weet de emoties en diepe intieme gedachten van zijn personages heel subtiel te onthullen door voornamelijk dat wat niet gezegd wordt. De wisselingen tussen heden en verleden lopen soepel door het boek heen en versterken het melancholische en introspectieve in het boek.
Stevens spreekt weinig uit en stapt snel over zijn eigen emoties heen, pakt geen enkele ruimte, alles om maar dienstbaar te kunnen zijn. Hij zet zijn eigen gedachtes op de achtergrond en vertrekt liever in stilte om vervolgens te bedenken wat hij had kunnen of moeten doen dan op het juiste moment te reageren. Ik vind het een van de meest verwarrende elementen in het boek. Aan de ene kant irriteert het mij om het zo te lezen en tegelijkertijd ontroert het mij ook. Ik zou hem zo graag meer vrijheid gunnen.

Stevens is een meesterlijk gecreëerd personage wiens innerlijke wereld langzaam en pijnlijk bloot komt te liggen door het verhaal heen. Zijn voorzichtige en geleidelijke realisatie van de gevolgen van zijn levenskeuzes is aangrijpend. Als advies geeft Stevens aan Miss Kenton: “U moet het geluk waar u recht op heeft echt niet meer door allerlei dwaze gedachten laten bederven.”
Hij kan het advies net zo goed zelf ter harte nemen en misschien wij allemaal wel.

De butler is een essentieel symbool van de Britse cultuur. Toen ik dit boek pakte van Ishiguro had ik ontzettend veel zin om in de karakteristieke literatuur van Japan weg te zinken. Het was even wennen om de Britse butler met zijn formele taalgebruik daar tegen te komen.
Toch is het ook geen verassing. Ishiguro heeft zijn roots liggen in Japan, maar heeft daar maar een paar jaar gewoond. In thematiek en reflectie blijft het Japanse element terugkomen, in het verhaal staat echter een van de meest essentiële symbolen van de Britse cultuur centraal. Het is een samenkomen van twee werelden. Het is een boek van Ishiguro dat hem zit als gegoten en wat niemand anders op deze manier had kunnen schrijven.

‘De rest van de dag’ is een ingetogen en diepzinnige verkenning van dienstbaarheid, waardigheid en grootsheid door de ogen van Stevens. Het onderzoekt thema's als waardigheid, loyaliteit, identiteit en onuitgesproken liefde. Maar ook de keerzijde van de dienstbaarheid, loyaliteit en het gecontroleerde wordt niet geschuwd door Ishiguro. In de vorm van universele vragen over deze onderwerpen ontvouwt Stevens zich tot een mensgeworden beschouwing op de ware aard van grootheid en de complexiteit van menselijke relaties.

De rest van de dag van Kazuo Ishiguro, vertaald door Bartho Kriek en uitgegeven door Atlas in 1989.

Ben je nieuwsgierig geworden? Dit boek kan je onder andere bestellen via deze link.

‘Een kunstenaar van het vlietende leven’ is een wonderbaarlijke en intrigerende roman geschreven door Kazuo Ishiguro en gepubliceerd in 1986. Het is een van de boeken die dit jaar op mijn lijstje staat. Ik wil in 2024 graag alle boeken van Kazuo Ishiguro lezen en dan van zijn eerste werk tot de laatste. ‘Een kunstenaar van het vlietende leven’ is het tweede boek dat Kazuo Ishiguro heeft geschreven. Na de eerste wist ik even niet zo goed wat ik moest denken, maar na deze tweede roman van hem ben ik fan!

Ishiguro heeft een poëtische schrijfstijl die zich kenmerkt door de voornamelijk krachtige emotionele stijl. Als geen ander weet hij in ‘Een kunstenaar van het vlietende leven’ het leven van diverse personages te schetsen tegen de maatschappelijke ontwikkelingen van het nog kinderlijke Japan in die tijd. De verdeeldheid en verbinding na de oorlog, van polarisering tot inzien van fouten en vergeving.

We volgen een schilder die zeer productief was tijdens het Japanse keizerrijk en met zijn kunst ook invloed heeft gehad tijdens de oorlog. In de naoorlogse periode vertelt over zijn leven zonder het schilderen. Hij kijkt terug op zijn werk van voor de oorlog, zijn impact in de oorlog door zijn kunst en de impact die het verleden en heden op de toekomst van zijn familie en leven heeft. Het verhaal speelt zich af van 1948-1950. De zorg voor zijn dochters, de meningen en ideeën die niet uitgesproken worden, maar wel doorklinken door het verhaal, het land in wederopbouw en de leermeester en leerling relatie lopen als diverse rode draden door het verhaal. Hiertoe verhoudt de kunstenaar zich en hierop reflecteert hij vervuld van emotie en een gevoel wat hij weet over te dragen.
Hij blikt terug op zijn leven door de lessen die hij zijn leerlingen heeft gegeven en het bruisende leven in een van de kunstenaarswijken. Ook reflecteert hij op zijn tijd bij zijn leermeester. De blijvende impact die een relatie tussen leermeester en leerling heeft op beide levens is ongekend en is vormend. In het boek komt onder andere terug hoe de leerling en de leermeester zich tot elkaar verhouden en volgen we het proces van volwassen worden en het ontstijgen van de leermeester. Uiteindelijk kiest een leerling een eigen rol en stijl en breekt daarmee langzaam los van de leermeester. Het tekent een waardevolle en intrigerende relatie in de voortgang van het leven.
Dit alles wordt beschreven tegen de maatschappelijke ontwikkelingen van Japan in die tijd. Het naoorlogse Japan krijgt steeds meer Westerse invloeden en de jonge generatie omarmt dit snel. Maar ook de oude Japanse gewoonten en waarden zijn nog altijd bepalend in het land. Dit alles samen met het beeld wat de jonge generatie heeft van de oudere generatie ten tijden van de oorlog en vooral ook in de nasleep, is fenomenaal beschreven door Ishiguro.

Het boek is een fantastische reflectie op een land na een oorlog waar nog altijd polarisering bestaat. Ondanks de eenheid die weer in een land ontstaat na oorlog, blijft altijd de dader en slachtoffer dynamiek bestaan. Families die verscheurd zijn. Het gevoel van schuld voor acties waar je op dat moment van overtuigd was dat het de juiste waren, is voortdurend. Het is slepend en blijft leven in de harten van de personages. De schilder die we volgen in het boek vindt zijn eigen weg in dit doolhof van meningen en uitingen van polarisering en weet zich hierin staande te houden.

En niet alleen een naoorlogse maatschappij heeft impact op het leven van een oudere generatie. Ook de dromen en hoop van de jonge generatie die het overnemen en schoon schip maken met alles wat opgebouwd is door de eigen generatie, komt subliem naar voren. De bedeesde en respectvolle stem van de oudere generatie die opklinkt, die boos is en verdrietig en uiteindelijk probeert vrede te vinden in de nieuwe fase van het leven. Tijdens het lezen van het boek, voel je het.

De poëtische bewoordingen waarin de kunstenaars het met elkaar hebben over Japan is vertederend. “Ons land is als een kleine jongen die leert lopen en rennen.” Het land wordt vaker vergeleken met een kind en staat in het naoorlogse landschap ook in de kinderschoenen. Japan wordt opnieuw gedefinieerd en in deze tijd mogen wij in het boek een kijkje nemen.

In de beschouwing op leven, land, kunst en meesterschap ontstaat een wijsheid die alleen door jarenlange ervaring kan ontstaan. “Het is misschien niet altijd gemakkelijk, maar men kan er slechts bevrediging en waardigheid mee winnen als men in het reine tracht te komen met de fouten die men in de loop van zijn leven heeft begaan.” Hoe bijzonder is het dat Ishiguro dit al weet te schrijven op slechts 32-jarige leeftijd.

Dit boek geeft ons een inkijkje in het kunstenaarsleven, het vlietende kunstenaarsleven in de sobere maatschappij van Japan in tijden van rijkdom, van oorlog en van wederopbouw. En de beschouwing op het leven, het land, de maatschappij en de rol van eenieder daarin. Je voelt het boek en het heeft een diepgaande impact op mijn beeld van het leven en een land. En zoals we allemaal wel eens zullen ervaren, zo sluit ook dit boek. “We hadden de pech dat we gewone mannetjes waren in zulke belangrijke tijden”

Een kunstenaar van het vlietende leven van Kazuo Ishiguro, vertaald door C.A.G. van den Broek en uitgegeven door De Arbeiderspers.

Ben je nieuwsgierig geworden? Dit boek kan je onder andere bestellen via deze link.

Ik ben dol op Japanse literatuur en Murakami is daarbij wel een van mijn favorieten. Zijn boeken zijn licht en zwaar tegelijk. Ze lezen heerlijk en laten een alledaagse magische realiteit zien van een leven in Japan doorspekt van mysterie. Veel van zijn boeken zijn een ontdekkingstocht naar de complexiteit van relaties tussen mensen en hoe we ons daar als individu staande in houden. Zo ook in het boek Spoetnikliefde, gepubliceerd in 1998.

De boeken van Murakami vind ik heerlijk om te lezen. Het zijn boeken waar ik me helemaal in kan verliezen en die ik niet meer weg kan leggen. Vandaar dat ik een hele stapel van zijn boeken in de kast heb liggen. Ieder jaar zoek ik er vier of vijf uit die ik dat jaar ga lezen. En voor 2024 staat onder andere Spoetnikliefde in de selectie. Het is een van de dunnere boeken van Murakami, maar daarmee doet het zeker niet onder voor de andere boeken in het oeuvre van Murakami.

Vanaf het begin wordt ik meegezogen in het verhaal. Balancerend tussen realiteit en droom, verlangen en werkelijkheid. Het verhaal heeft een vleugje mystiek en is zo nu en dan ontzettend verwarrends, maar het heeft ook iets volledig omarmends, liefdevols en gemoedelijks. Het is als een kijkje in je eigen ziel.

“Wat kun je soms toch ontzettend aardig zijn. Als Kerstmis en de zomervakantie en een pasgeboren puppy bij elkaar.” Zo beschrijft Sumire haar beste vriend K. Door die ontzettend aardige ogen mogen wij het verhaal lezen.
Onderwijzer K. vertelt over zijn goede vriendin Sumire die alles aan de kant heeft gezet om schrijver te worden, haar grote liefde in het leven. Ze hebben een balans gevonden in hun vriendschap en samen scherpen ze elkaars gedachten aan en verrijken deze. Zij vraagt en hij geeft een duidelijke en rustige uitleg terug. “Ik zag zelf ook wel in dat ik, als ik altijd over alles in mijn eentje nadacht, uiteindelijk alleen nog maar op mijn eigen manier kon denken.”
Dan komt Sumire Mioe tegen en wordt op slag verliefd, een getrouwde vrouw. Alles wijkt en Sumire wordt meegezogen in de wervelwind van de liefde voor deze vrouw. Zelfs het schrijven zet ze op een laag pitje om voor Mioe te gaan werken. Ze draagt andere kleding, verhuist en ontdekt een hele nieuwe wereld waar ze misschien ook wel in zou kunnen passen. In dit alles is ze zoekende naar zichzelf, voortdurend in de spagaat tussen haar vroegere zelf en haar leven nu met Mioe, de liefde voor het schrijven en de liefde voor deze intrigerende vrouw.
Ze gaat op reis met Mioe, ze trekken samen door Europa om de wijnhandel uit te breiden en de schrijver blijft alleen achter. Hij reflecteert op hoe het is zonder Sumire, hoe ze elkaar hebben ontmoet en hoe hun vriendschap uitgegroeid is tot wat het nu is. Hij mist de nachtelijke telefoontjes en de gesprekken. Zijn onbeantwoorde liefde voor haar schijnt door de woorden heen en zijn gemis is groot. Het conflict tussen het alledaagse leven en zijn liefde voor Sumire grijpen ook hem aan, wie is hij zonder Sumire?
Op een dag krijgt hij een lange brief van Sumire waarin ze beschrijft hoe ze ook het conflict in zichzelf voelt tijdens de reis, maar ondertussen ook intens geniet van alles om haar heen en natuurlijk haar hevige liefde voor Mioe.
Dan wordt hij ineens gebeld, net zoals Sumire hem altijd belde, midden in de nacht. Hoopvol neemt hij op. Hij hoort de stem van Mioe, Sumire is verdwenen, het lijkt wel alsof ze in rook is opgegaan. Hij vliegt naar Griekenland en brengt daar een week door terwijl hij Sumire zoekt, ontdekt waar ze de afgelopen weken mee bezig is geweest, dat ze het schrijven weer heeft opgepakt en over de ontwikkelingen tussen Mioe en Sumire. Met een groot gemis keert hij weer terug naar huis, naar Japan terug, Sumire blijkt niet te vinden.
De eenzaamheid overvalt hem en het samenzijn, zijn gedachten kunnen delen met Sumire, mist hij. Zijn dagelijkse leven versobert verder. Er ontbreekt een stuk van hem, alsof alle kleur is verdwenen.

Het boek leest licht als een veertje. Complexe en onbeantwoorde liefdesrelaties balanceren tussen hoop en werkelijkheid waarin je gedurende het verhaal het onderscheid tussen droom en realiteit steeds meer begint te verliezen. Door de gedachten en mijmeringen van verteller K. ontdek je een doelloos ronddolen van de personages door het boek heen. Ieder met zijn of haar eigen zoektocht en verlangens.
De surrealistische schrijfstijl van Murakami geeft een aardend en ruimtelijk gevoel door het gehele boek heen vervuld met compassie en hoop. De innemende verteller is een man met alle twijfels en gedachten die je maar kan hebben. Alleen, zwevend tussen eenzaamheid en verbinding, en met gemak kijkend naar het leven en de liefde, ontwikkelt zich door zijn ogen een verhaal van de relatie tussen hem, Sumire en Mioe.

Alle drie op zoek naar iets, een reis door het leven met ook alle drie een onbeantwoorde of zelfs kapotte liefde die uiteindelijk leid tot eenzaamheid. Liefde die op gaat in de ruimte, een gevoelde en bekende liefde die onbeantwoord blijft.

Ook in dit boek van Murakami zien we de eenzaamheid en vervreemding van zijn personages in de vluchtige realiteit van Japan. We maken kennis met een relaxte maar ook onzekere verteller, die ons timide deel maakt van zijn dagelijkse beslommeringen en mijmeringen. Dat alles tegen een achtergrond van de politieke en economische onrust of onrust in de mens zelf. En daarmee heeft ook dit boek in slechts 200 pagina’s het magische realisme van Murakami op zeer kunstige wijze tot leven weten te breng.

“Hoe diep en fataal we ook verloren zijn, al worden ons nog zulke dierbare dingen uit handen gegrist, ook al zijn we op ons ene laagje huid na een volledig ander mens geworden, we zijn toch in staat om zwijgend door te leven.”

Deze quote duidt het gevoel van het boek Spoetnikliefde voor mij het beste. Ik bleef achter alsof ook mijn enige optie nog was om zwijgend door te leven. Het boek greep mij aan en eenmaal opgestaan van mijn leesplekje ontdekte ik de mooie en felle kleuren in mijn eigen leven. Vol verlangen en hoop.

Spoetnikliefde van Haruki Murakami, vertaald door Elbrich Fennema en uitgegeven door Atlas Contact. 

Ben je nieuwsgierig geworden? Dit boek kan je onder andere bestellen via deze link.