Orkaanseizoen

---

Ze zeggen dat de mensen gek worden van de hitte en vragen hoe het mogelijk is dat er zo laat in mei nog geen druppel regen is gevallen. Ze zeggen dat het orkaanseizoen hevig zal zijn. Dat de slechte vibraties de schuld zijn van zoveel ellende: mensen die onthoofd zijn, in stukken gehakt, begraven, mensen die in zakken verpakt opduiken in de bochten van de wegen of in haastig gegraven kuilen in de rondom de nederzettingen gelegen gebieden.

---

‘Orkaanseizoen’ is een meedogenloos en rauw boek geschreven door Fernanda Melchor. Het is gepubliceerd in 2017 en in het Nederlands vertaald door Bart Peperkamp in 2020. Het is een compromisloos boek waarin met woeste taal de harde wereld van een fictief dorp in Mexico wordt beschreven. In een land dat geteisterd wordt door geweld waarin oliemaatschappijen hele dorpen overnemen, beschrijft Melchor een kroniek van een moord.

Het boek begint met de vondst van het lichaam van de zogenoemde heks, een travestiet die buiten de maatschappij staat, zowel gevreesd als opgezocht voor haar medicijnen en spreuken. Als zij vermoord in de rivier wordt gevonden volgt het boek in een wirwar van verhalen verschillende personages en hun perspectieven op het gebeurde en hun ervaringen met de heks, hun leven in het dorp en hun relatie onderling. We volgen vrouwen die onderdrukt worden in een gewelddadige samenleving en mannen die geen uitweg meer zien in hun hopeloosheid.

Een van de meest opvallende kenmerken van ‘Orkaanseizoen’ is de schrijfstijl. Melchor schrijft in lange, ademloze zinnen die zich als een woeste rivier een weg banen door de hoofdstukken. Er zijn hoofdstukken van tientallen pagina’s die uit slechts enkele zinnen zijn opgebouwd. Dit maakt het lezen niet altijd eenvoudig, evenals de wirwar van verhalen die ontstaat rondom ogenschijnlijk losstaande personages die pas aan in het laatste hoofdstuk hun plaats weten te veroveren.

Het taalgebruik is ruw, vulgair, gewelddadig en ongefilterd. Er wordt gescholden, geroddeld, gelogen en uitgehaald. Seksualiteit is nooit liefdevol, maar gewelddadig, transactioneel of vernederend. Deze taal past volledig bij de wereld die Melchor beschrijft: een wereld waarin de beschaving aan flarden ligt, waarin geweld de dominante taal is, en waarin woorden vaak wapens zijn.
Ondanks dat het past bij het verhaal dat Melchor beschrijft, mis ik de beeldende en meer poëtische taal in het boek. Waar nu vooral de personages en de onderlinge verhoudingen worden beschreven in al hun geweld, blijft de omgeving en het dorp op de achtergrond, alsof dit geen rol speelt in het boek. Dit is een gemis wat de context van het boek naar mijn mening veel sterker zou maken en de hardheid onderschrijft.

Elk hoofdstuk is een inkijk in het leven van een ander personage, en samen geven deze stemmen een onthutsend beeld van geweld, armoede, machismo en vooral van de uitzichtloosheid van het bestaan in dit deel van Mexico.
De vrouwen in ‘Orkaanseizoen’ zijn slachtoffers van hun omgeving: ze worden misbruikt, veracht, vernederd of in het beste geval genegeerd zolang ze zich onzichtbaar houden. Tegelijkertijd maakt Melchor ook duidelijk dat de mannen in het verhaal geen echte daders met macht zijn, maar eerder pionnen in een groter, onzichtbaar systeem van geweld, armoede en culturele destructie. De mannen zijn vaak evenzeer slachtoffer van dat systeem: gefrustreerd, doelloos, opgesloten in een beperkte en verstikkende opvatting van mannelijkheid. Hierdoor ontstaat een beklemmend beeld waarin niemand werkelijk vrij is of grip heeft op zijn of haar leven.

Hoewel ze nauwelijks zelf aan het woord komt, is de heks het middelpunt van het verhaal. Ze is een figuur van mysterie en contradictie: tegelijk een outcast en een spilfiguur, gehaat en begeerd, een travestiet en een legende. In de manier waarop de dorpsgemeenschap over haar praat, wordt duidelijk hoe angst, bijgeloof en misogynie haar identiteit vormgeven. De heks is geen individu meer, maar een scherm waarop anderen hun angsten en verlangens projecteren. In zekere zin is zij de belichaming van wat het betekent om vrouw te zijn in deze samenleving: tegelijk middelpunt en totaal machteloos.

Melchor doet geen concessies aan het narratief verlangen naar hoop of structuur. Orkaanseizoen is een roman die weigert te behagen of gerust te stellen. Het is een boek dat je niet gemakkelijk leest en dat je zeker bij zal blijven. Door de onorthodoxe stijl, de verwarrende tijdstructuur en het rauwe taalgebruik is dit geen toegankelijke roman, maar wie zich laat meesleuren door de orkaan die Melchor oproept, wordt beloond met een indringend portret van een samenleving die op instorten staat. Orkaanseizoen is literatuur als aanklacht, als spiegel en als mokerslag – een roman die de lezer wakker schudt, ook al is er geen ontwaken uit de nachtmerrie die het beschrijft. Dus weet waar je aan begint.

“We doen het vanwege die fucking geilheid, en omdat we stom zijn, omdat je gelooft dat mannen je zullen helpen, maar als het eropaan komt, is de vrouw degene die zich uit de naad moet werken om ze eruit te persen en die zich uit de naad moet werken om voor ze te zorgen en zich uit de naad moet werken om ze te onderhouden, terwijl die klootzak van een vent van je het op een zuipen zet en opduikt wanneer hij weer eens zin heeft om te neuken.”

Orkaanseizoen van Fernanda Melchor, vertaald door Bart Peperkamp en uitgegeven door De Wereldbibliotheek in 2020.

Ben je nieuwsgierig geworden? Dit boek kan je onder andere bestellen via deze link.

---